piątek, 16 grudnia 2016

Niebo będzie później - refleksje po lekturze książki










Nie ukrywam, że twórczość Czesława Niemena od wielu lat zajmuje na mej półeczce szczególne miejsce. Myślę też, że nikogo to specjalnie nie dziwi, wszak zarówno on jak i jego dorobek ma zasłużone, trwałe miejsce w polskiej spuściźnie kulturalnej. Kilkakrotnie poświęcałem tej postaci swe teksty na niniejszym blogu. Moja fascynacja, choć nie bezkrytyczna, rozciąga się również na wydawnictwa książkowe poświęcone jego osobie. Wbrew pozorom jest ich niemało i często stanowią cenne, lecz nie zawsze obiektywne uzupełnienie wiedzy o artyście.





Nic więc dziwnego, że gdy dwa miesiące temu w księgarniach pojawiła się książka Niebo będzie później, będąca rozszerzonym wywiadem Szymona Babuchowskiego z Natalią Niemen, to pomyślałem, że warto ją przeczytać. Nie zraziły mnie pozornie sensacyjne i wyrwane z kontekstu wypowiedzi głównej bohaterki, jakimi próbowały epatować swych czytelników różne plotkarskie wydawnictwa i portale. Z zasady nie lubię plotek, a opinię na jakikolwiek interesujący mnie temat staram się formułować samodzielnie i jeśli to możliwe, to po zapoznaniu się z całością zagadnienia. Sięgnąłem więc po książkę, w nadziei znalezienia odpowiedzi na wiele nurtujących mnie pytań.

Nie znałem bliżej Czesława Niemena. Kiedyś, przed wielu laty miałem okazję zamienić z nim kilka słów. Chętnie podpisał mi wówczas niemały stos przytarganych na tę okazję płyt. Mimo aury jaka go otaczała, zrobił na mnie wrażenie skromnego i bezpośredniego człowieka, jakkolwiek ważącego wypowiadane opinie. Nie znam też bliżej jego córki Natalii, choć kilkanaście lat temu na Festiwalu Song of Songs przeprowadziłem z nią i jej siostrą krótką rozmowę dla Radia Plus. Było to jednak tak dawno, iż nie sądzę by zachowała ten fakt w pamięci (choć zapis tej rozmowy gdzieś drzemie w mych archiwach). Czesław Niemen chronił swoją prywatność, co zresztą było dla mnie zupełnie zrozumiałe. Dziś dla wielu odbiorców jego sztuki niestety nie jest to już tak oczywiste. Boleję nad tym, jednak moja ocena niczego tu nie zmieni. O rodzinie Czesława Niemena zaczęto mówić głośno dopiero po jego śmierci – i to często w sposób mający niewiele wspólnego z jakąkolwiek kulturą. Nie mam tu zamiaru nikogo bronić ani tłumaczyć, a o wielu zakulisowych sprawach nie mam i nie chcę mieć pojęcia.





Wróćmy jednak do książki Szymona Babuchowskiego. Jej autor jest poetą, dziennikarzem i literaturoznawcą, a przy tym dobrym znajomym Natalii. Może dzięki temu znalazł wspólną płaszczyznę porozumienia z córką Niemena. Oczywiście, jak łatwo przewidzieć, w rozmowie pojawiły się wątki i wspomnienia dotyczące bezpośrednio samego Czesława. Autor wywiadu nie unikał trudniejszych pytań, zadawał je jednak z wyczuciem, nie przekraczając granic przyjętych w dobrym (w moim odczuciu) dziennikarstwie. Z zainteresowaniem przeczytałem fragmenty dotyczące wydawnictw płytowych Niemena, bowiem jak wiadomo dostępność zwłaszcza późniejszych albumów artysty jest dziś mocno ograniczona. Pół roku temu 
na blogu poświęciłem tej kwestii jeden z tekstów. Córka artysty, będąca jedną ze jego spadkobierczyń, próbuje w jakiś sposób tłumaczyć tę sytuację. Oczywiście ma prawo do własnej oceny, przyznam jednak, że jej argumenty akurat w tym przypadku nie do końca mnie przekonują. Zwłaszcza w perspektywie minionych kilkunastu lat. To jednak zaledwie jeden z bardzo wielu wątków.




Książka Niebo będzie później ukazała się nakładem Wydawnictwa Niecałe. Naprawdę warto ją przeczytać uważnie i w całości. To zapis naprawdę szczerej rozmowy. Pozwala bliżej poznać Natalię Niemen, nie tylko jako córkę wybitnego artysty, która również zajmuje się sztuką, ale (a może zwłaszcza) jako kobietę i matkę, nie wahającą się mówić o swych uczuciach i przekonaniach. Lektura książki pozwoliła mi bliżej ją poznać. Spojrzałem na jej postać zupełnie inaczej i nie ukrywam, że ze sporą dozą sympatii. Podziwiam ją za odwagę i bezkompromisowość, także w kwestii deklarowanego światopoglądu, choć sam wyznaję nieco odmienny. Książka spotkała się z wieloma krytycznymi opiniami. Kwestionowano nawet powody, dla których się ukazała. Nie sądzę, by miała służyć jedynie ku promocji własnej osoby, tudzież własnej sztuki. Nie odbieram jej również jako polemiki z niechętnymi mediami. Myślę, że siadając do lektury warto pozbyć się takich uprzedzeń, godnych raczej plotkarskiej prasy i otworzyć się na zawarty w niej przekaz. Nie trzeba się z nim zgadzać, ale warto poznać racje drugiej strony. 




Natalia Niemen dzieli się z czytelnikami wieloma indywidualnymi przemyśleniami. Często trudno odmówić jej racji. Dzieli się też wspomnieniami z dzieciństwa, czasem niełatwymi lecz zawsze przebija z nich szacunek do rodziców. Nie od dziś wiadomo, że dzieci sławnych rodziców nie mają w życiu łatwo. Dotyczy to zwłaszcza artystów, którzy z natury są bardziej wrażliwi. W jednym z wywiadów powiedziała, że wspomnienia te mają odkłamać rzeczywistość i narosłe wokół rodziny plotki i bzdury. Czy się to udało? Nie wiem, plotkami się nie zajmuję, a prasy kolorowej raczej nie czytuję. Retrospekcje Natalii przyjąłem z sympatią, nie doszukując się w nich ukrytych podtekstów. Szymonowi Babuchowskiemu udało się w jakiejś części zachować oryginalny styl tych wypowiedzi. Przebija z nich nieco podobne słownictwo i stylistyka, jakiej używał Niemen w swych felietonach pisanych dla Tylko Rocka. W końcu niedaleko pada jabłko od jabłoni. Widać tu naturalność i autentyczność. Natalia opowiada także o początkach swej kariery i o debiutanckiej płycie, jaką wówczas nagrała. Pamiętam, że krążek ten, wydany w 1998 roku, odebrałem dość powściągliwie. Znacznie bardziej podobał mi się okres jej współpracy z grupą New Life’m i zespołem Trzecia Godzina Dnia.





A jeśli już mowa o wokalistyce to nieodparcie prześladuje mnie pewna myśl. Od pewnego czasu Natalia Niemen z towarzyszeniem zaprzyjaźnionych muzyków prezentuje program Niemen mniej znany. Szkoda, że moje rodzinne miasto nie leży na trasie jej koncertów, stąd też owego projektu nie znam. Zgodnie z tytułem artystka pragnie przybliżyć w nim późniejszą, mniej popularną twórczość swego ojca. Program ponoć wypełniają utwory z dwóch ostatnich płyt Czesława: Terra Deflorata oraz spodchmurykapelusza. Nie wątpię, że włożyła weń całe swoje serce i umiejętności. Kompozycje prezentowane są w wersjach akustycznych. Podobno przygotowuje także płytę z własną wizją tych utworów. Cóż, pewnie kiedyś uda mi się zdobyć to wydawnictwo. Chętnie skonfrontuję je z wersją zawartą na płytach jej ojca, zaaranżowaną na elektroniczną Robotestrę. Oba wymienione wcześniej tytuły stoją na mojej półeczce. Co jednak mają zrobić ci, którzy owych płyt nie znają? Obie są niedostępne i od wielu lat nie wznawiane… 




Zupełnie inną kwestią jest postawa Natalii i przemawiające z kart książki świadectwo jej wiary. Zgodnie z tytułem córka Niemena wierzy, że lepszy świat dopiero nas czeka. Choć dzielą nas pewne różnice, to tu jej i mój światopogląd się spotyka. Jestem pełen podziwu dla odwagi, z jaką wypowiada swe myśli. Nie próbuje ewangelizować czytelników na siłę, raczej pragnie przekonać do własnej wizji przykładem, choć sama przyznaje, że nie jest ideałem. Porusza mnie szczerość, z jaką opowiada o rodzinie i codziennych kłopotach, nieobcych każdemu z nas. Mówi też o priorytetach, jakimi kieruje się na co dzień: Najpierw jestem boginią domowego ogniska, kurą i gospodynią domową, żoną i matką, a dopiero później artystką. To przecież nie jest popularna postawa w dzisiejszym świecie. Pokolenie moich rówieśników powtarza często, że kwestia wiary jest prywatną sprawą każdego człowieka. W zasadzie się z tym zgadzam, jednak zawsze zastanawiałem się dlaczego niektórym wolno głośno deklarować swój ateizm, a inni są krytykowani za publiczne wyznawanie swej miłości do Boga. Brak tu konsekwencji. Żyjemy w świecie, gdzie często wartości duchowe są pomijane, lub wręcz wstydliwie przemilczane. Zapominamy o tym, że czy się to nam podoba czy nie, to chrześcijaństwo w perspektywie historycznej ma swój wielki wkład do podstaw kultury europejskiej. 

Podsumowując – szczerze zachęcam do lektury książki Niebo będzie później. Z wielu względów. Mnie ów wywiad przekonał do osoby Natalii Niemen. Wierzę w szczerość jej wypowiedzi, choć jak wcześniej wspomniałem – pozostaje wiele kwestii niewyjaśnionych. Chyba warto prześledzić drogę od dziwnego świata po wiarę w lepszy, który gdzieś na nas czeka. Nie sądzę, by kiedykolwiek przeczytała ten wpis, jednak chciałbym podziękować jej za tę książkę i życzyć wytrwania przy swych przekonaniach.


słuchacz





Fragment okładki pierwszego wydania płyty 
Czesława Niemena Sen o Warszawie

piątek, 9 grudnia 2016

Rockowa msza. Po obu stronach Atlantyku








Obecność tematyki religijnej w muzyce rockowej nie jest dziś czymś szczególnie sensacyjnym. Zespołów grających rocka z chrześcijańskim przesłaniem nie brak także w Polsce. Dość wspomnieć choćby regularnie przypominającą o swym istnieniu supergrupę 2Tm2,3. Formacja ta powstała już dwadzieścia lat temu i dorobiła się dziesięciu niezłych płyt. W jej skład weszli muzycy krajowej sceny alternatywnej, m.in. z zespołów Armia, Houk i Acid Drinkers, jednak ich dorobkiem zajmę się przy innej okazji.

Myślę, że podejmując ten temat należy oddzielić muzykę zaledwie inspirowaną tematyką biblijną od dokonań twórców, którzy w założeniu pragnęli swe utwory powiązać z chrześcijańskimi treściami. To zadanie nigdy nie było to łatwe, bowiem rock jako muzyka buntu z reguły bliższy był tradycji lewicowej. Muzyka rockowa z chrześcijańskim przekazem nie jest specjalnie popularna (może wyjątkiem jest tu USA). Nie dlatego, że jest kiepska. Raczej dlatego, że jej przesłanie w dzisiejszych czasach uważane jest za niepopularne, nie nadążające za specyficznie pojętym duchem wolności i rewolucji kulturalnej. Tylko czy na pewno jest to kwestia mody? Może raczej odwagi wyrażania własnych przekonań, które przecież nie zawsze muszą podążać za ogólnie przyjętym trendem.

Cofnijmy się o pół wieku, zanim jeszcze nastąpiła premiera słynnej opery Jesus Christ Superstar Webbera i Rice’a. W 1968 roku na półkach z muzyką rockową po obu stronach Atlantyku niemal jednocześnie pojawiły się płyty zainspirowane tradycyjną formą mszy łacińskiej. Kto był pionierem?





Oficjalnie często powtarza się, że pierwszą mszą rockową był projekt grupy The Electric Prunes, wydany na płycie Mass in F Minor. Czy w istocie była to pierwsza próba? I czy rzeczywiście był to pomysł wspomnianego zespołu? Niekoniecznie. Mass in F Minor była dziełem amerykańskiego kompozytora Davida Axelroda, którego zainspirowała tradycyjna forma łacińskiej liturgii. Skomponował utwór oparty na łacińskich tekstach i sześciu stałych części mszy św: Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus, Benedictus i Agnus Dei. Takie też tytuły noszą kolejne części kompozycji Axelroda, jednak zawierają muzykę mocno tkwiącą w klimacie rocka psychodelicznego. Skąd pojawili się muzycy The Electric Prunes? Była to wówczas młoda i ambitna amerykańska grupa, grająca rocka psychodelicznego. Podobnych formacji w tym czasie na zachodnim wybrzeżu USA działało wiele, jednak „Elektryczne Suszone Śliwki” były wyjątkowym przykładem garażowej kapeli, żyjącej w absolutnej symbiozie z modnym wówczas ruchem hipisowskim. Zespół wydał wcześniej dwie obiecujące płyty, z których zwłaszcza druga Underground była ciekawym psychodelicznym eksperymentem. Okazało się jednak, że jej sprzedaż nie zachwyciła wydawców. Chcąc poprawić wizerunek grupy producent Dave Hassinger oraz menadżer zespołu Lenny Poncher wspólnie z kompozytorem i aranżerem Davidem Axelrodem wpadli na pomysł połączenia klasycznego klimatu gregoriańskiego chorału z psychodelią. Zespół został więc niejako wynajęty do zrealizowana ich wizji.






James Lowe, wokalista grupy wspominał, że gdy przyjechali do studia, to zastali tam ściany pokryte rozwieszonymi diagramami i pięcioliniami. Okazało się, że jedynie basista zespołu Mark Tulin potrafi czytać nuty. Mimo to muzycy podjęli wyzwanie. Efekt końcowy był interesujący, jednak praca przy projekcie była dla zespołu niezwykle stresującym doświadczeniem. Realizatorom trudno było pogodzić wizje kompozytora z umiejętnościami i doświadczeniem instrumentalistów. W trakcie rejestracji dzieła mocno iskrzyło. Zespół wprawdzie dotrwał do końca sesji, był jednak wspomagany przez wynajętych muzyków z kanadyjskiej formacji The Collectors. Mimo to płyta Mass In F Minor, nazywana przez krytykę chyba nie do końca trafnie pierwszą rockową mszą, przyniosła intrygującą mieszankę psychodelii, rocka i śpiewanych po łacinie religijnych tekstów. Te pozornie odległe inspiracje do dziś łączą się w przedziwny sposób, sprawiając wrażenie harmonicznej całości. Warto wyróżnić utwór Kyrie Eleison, który został wykorzystany w filmie Easy Rider Dennisa Hoppera. Płyta trafiła do sklepów w styczniu 1968 roku i zyskała wiele przychylnych recenzji, jednak jej sprzedaż zawiodła oczekiwania wydawców. Sami muzycy po latach podchodzili do tego projektu dość krytycznie. James Lowe w jednym z wywiadów stwierdził, że wprawdzie projekt ich zainteresował – choćby z powodu łacińskich tekstów i faktu, że nikt przed nimi nie podjął takiego wyzwania, to jednak de facto ich ówczesne umiejętności były niewystarczające, a część publiczności poczuła się zdezorientowana myśląc, że grupa stała się zespołem religijnym. Próbę odtworzenia kompozycji na żywo w Santa Monica Civic Auditorium, w składzie powiększonym o kilku dodatkowych muzyków określił jako katastrofę, choć fani zespołu wykonanie to odebrali jako wycieczkę w rejony awangardowego jazzu…





Reasumując – było to interesujące doświadczenie, nie wychodzące jednak poza sferę muzyczną i dalekie od jakichkolwiek odniesień religijnych.

W tym samym czasie, na drugiej półkuli, za żelazną kurtyną, w dalekiej Podkowie Leśnej powstało podobne dzieło, które śmiało może walczyć o palmę pierwszeństwa z Mass in F Minor. Oba projekty powstały w tym samym czasie niezależnie od siebie i w obu wypadkach wykonawcom przyszło zmierzyć się z dziełem napisanym przez innego kompozytora. Tu jednak podobieństwa kończą się. Inspiracja też była zupełnie inna.





By przybliżyć nieco okoliczności należałoby przedstawić postać ks. Leona Kantorskiego, ówczesnego proboszcza kościoła p/w św. Krzysztofa w Podkowie Leśnej, który wcześniej był duszpasterzem akademickim w kościele św. Anny w Warszawie. Do Podkowy trafił w 1964 roku. Parafia była senna i mimo obecności na jej terenie wielu twórców kultury niewiele się w niej działo. Ksiądz Leon był otwarty na nowości, stąd też nic dziwnego, że wykorzystał zapał młodych ludzi, którzy chcieli muzycznie uświetnić niedzielne msze dla młodzieży. Tak powstał zespół Trapiści, który wzbudzając sporą sensację zadebiutował 8 grudnia 1965 roku, w trakcie wieczornej mszy. 







W tamtych latach było to absolutne novum, na które proboszcz parafii zdecydował się na fali zmian, jakie wprowadził w liturgii Sobór Watykański II. Z czasem ambicje muzyków rosły, aranżowali na potrzeby swych występów pieśni kościelne, utwory J.S. Bacha oraz… przeboje The Shadows. Z ich inicjatywy ks. Kantorski namówił mieszkającą na terenie parafii Katarzynę Gärtner do napisania kilku utworów, które można byłoby wykonywać podczas nabożeństw. Młoda, wówczas zaledwie dwudziestopięcioletnia kompozytorka podjęła wyzwanie i stworzyła muzykę do nowoczesnej Mszy beatowej „Pan Przyjacielem Moim”, opartej na elementach chorału gregoriańskiego, wykorzystującej klasyczny sześcioczęściowy układ części stałych mszy oraz motywy kolędowe. Teksty opracował Kazimierz Grześkowiak. 






Premiera odbyła się 14 stycznia 1968 roku w pękającym w szwach niewielkim kościele. Wówczas zaprezentowali ją znani i popularni Czerwono-Czarni. Było to wydarzenie epokowe, bowiem po raz pierwszy w Polsce i bodaj na świecie zaprezentowano oprawę liturgii mszalnej przy dźwiękach rock’n’rolla. Mało tego – od tego czasu kompozycja była grana w kościele regularnie. Kolejne wykonania przejęli Trapiści, a popularność dzieła ściągała na niedzielne msze tylu młodych ludzi, że kolej podmiejska musiała uruchomić dodatkowe kursy. Msza beatowa wzbudziła również spore zainteresowanie mediów, a do kościoła w Podkowie Leśnej przyjeżdżali dziennikarze z Niemiec, Włoch, Austrii, Holandii, Japonii i Brazylii, a także... ze Związku Radzieckiego. Trapiści wspólnie z proboszczem zaprezentowali mszę w wielu miastach, także poza granicami kraju (m.in. w Berlinie Zachodnim i Dortmundzie). Wykonali ją także 30 września 1969 r. na zakończenie obrad Konferencji Episkopatu, w rezydencji Prymasa Polski kard. Stefana Wyszyńskiego. Po koncercie prymas powiedział: Pan Bóg w różnoraki sposób i przez różne osoby przemawiał do ludzi. Dziś przemówił przez was. 






W ślad za koncertami na żywo, tuż przed świętami Bożego Narodzenia 1968 roku w sklepach pojawiła się wersja płytowa mszy w interpretacji Czerwono-Czarnych, zarejestrowana i wydana przez Polskie Nagrania. Choć dwieście tysięcy egzemplarzy rozeszło się błyskawicznie, to trudno znaleźć ten tytuł na liście złotych płyt. Mimo to, album w 1969 roku znalazł się na polskim stoisku podczas targów płytowych w Cannes. Myślę, że także dziś, po blisko pięćdziesięciu latach muzyka Katarzyny Gärtner broni się, choć znaleźć tam można również fragmenty słabsze. Na płycie znaleźć można też muzykę instrumentalną, która i dziś potrafi zaintrygować. Zwraca uwagę rozbudowana aranżacja. Trudno wyróżnić którąkolwiek z części, trudno też oceniać te utwory w oderwaniu od tekstów. Oponentom zwrócę uwagę, że oprawę muzyczną do liturgii tworzy się od setek lat. Z upływem czasu zmienia się jedynie stylistyka, podobnie jak zmienia się wrażliwość uczestników misterium. Warto poznać te nagrania, wszak to ważna (choć dziś może mniej znana) część historii polskiego big beatu. Jedno jest pewne – msza beatowa przełamała tradycyjnie pojmowane bariery między muzyką popularną i sakralną. 







Kto był pierwszy? Dokładnie trudno to ustalić. Przypomnę - premiera mszy beatowej Katarzyny Gärtner odbyła się 14 stycznia 1968 roku, a później była regularnie wykonywana, zaś na płycie ukazała się dopiero w grudniu tego samego roku. Projekt Axelroda, firmowany przez The Electric Prunes został wydany w styczniu 1968 roku, jednak dokładne ustalenie dnia nie jest łatwe. Prace w studiu trwały w grudniu 1967, a przed premierą albumu utwór nie był prezentowany, bowiem po prostu jeszcze nie istniał. Trudno też przypuszczać by twórcy z obu stron Atlantyku cokolwiek o sobie wiedzieli. Muzycznie oba utwory są nieporównywalne. Kto jednak zaprezentował swój pomysł wcześniej - to trudno dziś jednoznacznie określić.

Ćwierć wieku po premierze, 17 stycznia 1993 Trapiści wykonali ją ponownie w swej macierzystej parafii. Koncert zarejestrowano. Został wydany pięć lat później na płycie CD, jednak zarówno wersja Czerwono-Czarnych jak i późniejsza Trapistów dziś jest trudno osiągalna i na giełdach stanowi spory rarytas.
słuchacz

PS.

Na koniec anegdota:

Ksiądz Leon Kantorski po kolejnym koncercie Trapistów podczas mszy zapytał jedną z dość wiekowych parafianek:
- Jak się pani podobało?
- Bardzo. Po raz pierwszy w kościele coś usłyszałam...











piątek, 2 grudnia 2016

Samozwańczy Król Jaszczur i otwarte Drzwi percepcji




Gdyby bramy percepcji zostały otwarte,
wszystko ujawniłoby się człowiekowi
takim, jakim jest – nieskończonym.
William Blake



The Doors - box z nagraniami studyjnymi


Być może to banalny wstęp, a cytat z Williama Blake’a nieco wyświechtany, jednak moja sympatia do The Doors  jest szczera i trwa niezmiennie od wielu lat. Może dlatego, że przecież rock tak naprawdę narodził się w USA. Do dziś spoglądam z zainteresowaniem w tę stronę, wszak dzieje się tam sporo ciekawego. Wspomnę choćby takich wykonawców jak Dave Matthews Band - moją fascynację sprzed kilku lat, Beth Hart z okresu Live at Paradiso, ulubiony Gov’t Mule, czy młodszy, lecz też ciekawy Alter Bridge. Z pewnością ta lista mogłaby być znacznie dłuższa, wróćmy jednak do tematu.
Był jesienny albo zimowy wieczór późnych lat siedemdziesiątych. Nagrałem z radia na taśmę mego poczciwego szpulowca kompozycję Riders On The Storm. Początkowo urzekł mnie wstęp – odgłosy burzy i hipnotyzujący Fender Rhodes Raya Manzarka. Efekt spotęgowało także jazzujące solo na tym instrumencie w dalszej części utworu. Później wielokrotnie cofałem taśmę, by posłuchać jej jeszcze raz. Po jakimś czasie okazało się, że swój romans z The Doors rozpocząłem od końca. Podobno był ostatni utwór nagrany przez Jima Morrisona na płytę L.A. Woman. Krótko później wokalista wyjechał do Paryża, gdzie zmarł zaledwie trzy miesiące po jej premierze. Niewyjaśnione do końca okoliczności tej śmierci stały się przyczyną wielu spekulacji, a także narodzin legendy, mówiącej że żyje nadal i z boku przygląda się całemu zamieszaniu…


Portret zespołu z wnętrza płyty Morrison Hotel

Podobno do napisania Riders On The Storm zainspirowała go twórczość Louisa Aragona i wiersz Chevaliers de l'Ouragan (Jeźdźcy Huraganu). Motyw ten pojawiał się już wcześniej w jego utworach. Pozornie piosenka wydaje się niewinna, jednak daleko jej do opisu majowego deszczyku z odgłosami letniej burzy. Jeśli bardziej zagłębić się w tekst, to prócz niezwykłych jeźdźców pojawia się w utworze tajemniczy autostopowicz, który okazuje się psychopatycznym mordercą. Całość również kończą grzmoty i trochę niesamowity śpiew Morrisona z nałożonym tajemniczym szeptem.
Kariera The Doors trwała od lipca 1965 do lipca 1972 roku. Grupę tworzyli Jim Morrison (voc), Ray Manzarek (k), Robby Krieger (g) oraz John Densmore (dr). Podpisanie w 1966 roku kontraktu z Elektra Records zaowocowało wydaniem ośmiu albumów, z których niemal wszystkie zyskały status platynowych.


Zawartość boxu The Doors - The Complete Studio Recordings (1999)

Zespół okazał się jedną z najbardziej wpływowych formacji rockowych lat sześćdziesiątych. W dużym stopniu przyczyniły się do tego teksty Morrisona oraz jego charyzmatyczna i nieprzewidywalna osobowość, jaką prezentował na scenie. Na sukces zapracowali także pozostali członkowie zespołu. Ray Manzarek, Polak z pochodzenia, studiował w chicagowskim konserwatorium. Pokochał jednak rock and rolla, choć w niektórych partiach przemycał elementy klasyki. Sam wspomniał o wykorzystanej inwencji J.S. Bacha w Light My Fire oraz motywie z Poloneza As-dur Chopina w Hyacinth House z płyty L.A.Woman. Grał nie tylko na organach, ale i na basowym pianie Fendera, co stało się stylistycznym wyróżnikiem grupy. Gitarzysta Robby Krieger wcześniej grał flamenco, co niewątpliwie również nieco wpłynęło na jego brzmienie w The Doors. Muzycy od początku byli dobrze rozumiejącą się paczką przyjaciół, choć zdecydowanie różnili się swymi osobowościami. Dzięki temu każdy z nich wnosił do zespołu coś innego.


Uzupełnienie dyskografii

Jim Morrison już od najwcześniejszych lat interesował się literaturą i sztuką. Sam pisał intrygujące teksty, szkoda jedynie, że były one w jakiejś części efektem uwikłania w problemy alkoholowo-narkotykowe. Widać tu pewne analogie do twórczości tzw. poetów wyklętych (poètes maudits), którzy w przeszłości byli bohaterami wielu skandali (głównie obyczajowych), a ich odrzucona przez współczesnych twórczość po śmierci stała się obiektem kultu. Były to najczęściej osoby zbuntowane, zwykle uzależnione od alkoholu lub narkotyków, mające często konflikty z prawem, nierzadko przedwcześnie kończące swe życie. Pierwowzorem tej nieformalnej grupy był François Villon, średniowieczny poeta i absolwent Sorbony, który poszedł drogą wyjętych spod prawa. Do grona poetów wyklętych również zaliczano Williama Blake’a, pochodzącego z XVIII wieku angielskiego twórcę, autora przytoczonego na wstępie motta. Polska też ma swoich przedstawicieli w tym gronie. Dość tu wymienić choćby Edwarda Stachurę, Ireneusza Iredyńskiego, Ryszarda Milczewskiego-Bruno, Stanisława Grochowiaka czy Rafała Wojaczka.


Zawartość boxu przygotowano w formie replik okładek płyt analogowych

Taka charakterystyka pasuje również do portretu Jima Morrisona, wszak prowadził życie pełne skandali, wzlotów i upadków. Nie grał na żadnym instrumencie, układał jednak melodie i potrafił je zaśpiewać. Dalej pracowali nad nimi wszyscy członkowie zespołu. Pisał również teksty. Próbował w nich spenetrować głębię najbardziej mrocznych i ekscytujących aspektów człowieczeństwa. Używki pomagały mu przy tworzeniu, otwierając zakryte na co dzień zakamarki duszy, ale w konsekwencji doprowadziły go do śmierci. Nie ulega wątpliwości, że muzyka okresu amerykańskiej psychodelii była niezwykła i twórcza. Niewątpliwie stało się tak dzięki środkom halucynogennym, które otworzyły przed muzykami wspomniane na wstępie drzwi nowej percepcji i pojmowania świata. Niestety, wówczas jeszcze ich destrukcyjne działanie nie było tak powszechnie znane. 


The Doors w wykonaniu innych gwiazd oraz jeden z wielu bootlegów

Twórczość Jima oraz jego charakterystyczny głos, w zestawieniu z osobistą poezją i niebanalnym wizerunkiem scenicznym, pozwoliły zespołowi na szybkie zdobycie popularności. Były to lata niełatwe. Ameryka w latach sześćdziesiątych przeżywała wiele podziałów, nie tylko politycznych. Symbolem tego okresu stała się rewolucja obyczajowa, pokolenie kontestujących hippisów, podziały rasowe i protesty przeciwko wojnie wietnamskiej. Psychodelicznie brzmiąca muzyka idealnie trafiła w swój czas, a krytycy docenili klimat i precyzję wykonań. Szkoda jedynie, że odbyło się to kosztem uzależnienia i śmierci wokalisty. Jim Morrison dołączył do Jimi Hendrixa i Janis Joplin. Cała trójka zmarła z powodu przedawkowania narkotyków, w wieku zaledwie dwudziestu siedmiu lat. Pochowano go na paryskim cmentarzu Pere Lachaise, w miejscu nazywanym zakątkiem poetów. Skromny grób często do dziś jest odwiedzany przez fanów The Doors. Jeszcze w 1991 znajdowało się na nim niewielkie popiersie artysty, zostało jednak skradzione. Ponoć pojawiła się też grupa zdesperowanych fanów, którzy chcieli odkopać doczesne szczątki wokalisty.




Po śmierci Morrisona zespół próbował jeszcze działać jako trio, jednak bez legendarnego lidera, po wydaniu dwóch przeciętnych albumów Other Voices (1971) i Full Circle (1972) nie był w stanie odzyskać dawnej popularności. Sześć lat później muzycy zaistnieli raz jeszcze, wydając album An American Prayer. Znalazły się na nim utwory poetyckie Jima, przez niego czytane, do których pozostali członkowie grupy dograli podkład muzyczny. W 1991 roku do kin trafił nominowany do Oscara film Olivera Stone’a, opowiadający historię zespołu. W rolę Jima Morrisona wcielił się Val Kilmer. Członkowie grupy jednomyślnie skrytykowali ów obraz, twierdząc, że jest tendencyjny i nagina prawdę. Warto wspomnieć jeszcze o dokumencie The Doors - historia nieopowiedziana (2009), w reżyserii Toma DiCillo.
Mimo upływu czterdziestu pięciu lat od śmierci Jima muzyka The Doors jest nadal chętnie słuchana. Cmentarz Pere Lachaise i grób Morrisona często odwiedzają fani zespołu. Bywa, że ich zachowanie łamie wszelkie normy obyczajowe, przysparzając o ból głowy administrację nekropolii. Zdarza się, że grób odwiedzają także byli członkowie zespołu. W trzydziestą drugą rocznicę śmierci pojawił się tam Ray Manzarek i Robbie Krieger. Na nagrobku widnieje sentencja: Kata ton daimona eaytoy, co ponoć oznacza „sprzeciwić się swoim demonom”…
Wyrosły nowe pokolenia zafascynowane fenomenem The Doors. W sklepach wciąż pojawiają się kolejne płyty z archiwalnymi koncertami. Regularnie wznawiane są studyjne albumy, wydawane są książkowe biografie zespołu, ukazuje się też twórczość poetycka Jima Morrisona.
23 maja 2013 roku w Rosenheim, w Niemczech, zmarł pokonany przez raka Ray Manzarek. Miał siedemdziesiąt cztery lata. Mimo to legenda The Doors żyje nadal i przyciąga kolejne pokolenia.

słuchacz

Albumy studyjne The Doors:
  • The Doors (1967)
  • Strange Days (1967)
  • Waiting for the Sun (1968)
  • The Soft Parade (1969)
  • Morrison Hotel (1970)
  • L.A. Woman (1971)
  • Other Voices (1971)
  • Full Circle (1972)
  • American Prayer (1978)